Pijp van de maand juli 2021

 

Pijpen met het hoofd van een duivel zijn in verschillende landen gemaakt, maar een hele duivelsfiguur als pijp is minder bekend. De hier afgebeelde duivel is gemaakt door de Mill-road 36 Pottery, die door Thomas Wyse in Glasgow opgericht is in circa 1780. Thomas stierf in 1809 en zijn weduwe nam het bedrijf over. De zoon van de weduwe van Thomas, James Wyse jr. die werkzaam was tot 1854, nam als derde generatie het bedrijf over. Hij was degene die een aantal karaktervolle spotpijpen op de markt bracht. Deze pijpen kunnen dan ook gedateerd worden in de eerste helft van de 19e eeuw. De pijpen zijn van een witbakkende klei gemaakt en zijn beschilderd. Al deze pijpen zijn heel kort en lijken meer gemaakt als opzienbarend rokertje dan als plezierig rookinstrument. Vaak zijn deze pijpen gevormd als spotpijp en beelden politici en andere hoogwaardigheidsbekleders uit, waarvan inmiddels de namen niet meer bekend zijn. Maar ook een koning en deze duivel komen voor. Een paar van deze pijpen zijn op de tweede afbeelding te zien.

 

De duivel, die hier als pijp is afgebeeld, is een duidelijk kwaadaardig persoon die een tulband draagt en het hoofd van een zwart kind onder zijn arm houdt. Misschien een spotpijp op de Noord-Afrikaanse slavenhandelaren? Op de tweede afbeelding is ook de rug van de duivel te zien met zijn staart. Deze staart hangt over de schouder van de duivel en eindigt aan de voorzijde van de pijp en is pijlvormig. Niet bepaald een aardige figuur om tegen te komen, maar wel als pijp opzienbarend om uit te roken.

 

 

 

Pipe of the month july 2021

 

Pipes with a representation of the devil, and mostly it's head, have been part of many different pipe makers assortments in various countries. Pipes like the ones shown here are far lesser known. This devil pipe was made by the Mill-road 36 pottery, which was established in Glasgow around 1780 by Thomas Wyse. The founder passed away in 1809 and the company was run by his widow, and later by Thomas James Wyse jr. who continued the business until 1854. It was under his management that a number of characteristic pipes like the ones shown here were made. These pipes can be dated in the first half of the 19th century. All are made of white clay, and have been hand painted. All pipes have very short stems and seem to be made more as a novelty then as a smoking tool. Most of these pipes aim to mock a famous person like a politician or other public figures, whose names are nowadays mostly forgotten.  In addition to the devils pipe we see one that looks like a King, and another one shows a small standing figure.

 

The devil as shown here, is a clearly evil person wearing a turban and is holding the head of black child under his arm. Maybe a reference to the North African slave traders?  On the back side of the pipe we can see his arrow shaped tail hanging over his shoulder. Definitely not a person someone would like to meet, but certainly a novelty pipe to own.

 



Pijp van de maand juni 2021

 

De tabaksketel van deze ‘tête chauffeur’ pijp is in de vorm van het hoofd van een automobilist met bril, chauffeurspet en een hoge kraag. Op de steel staat de firmanaam GAMBIER A PARIS en het catalogusnummer 1613. De pijp is gemaakt door de firma Gambier in het noord Franse Givet in het eerste kwart van de twintigste eeuw. Het is een karikaturaal achtige afbeelding van een chauffeur uit de beginperiode van de automobiel.

De chauffeurpijpen waren afgemonteerd met een nikkel buisjes waarin een caoutchouc roer werd gestoken. Ze werden geleverd in rode, witte en zwarte klei, geëmailleerd en gecalcineerd. De gecalcineerde pijpen waren gelakt en bij de ketelopening ‘calciné’ gebrand waardoor het leek alsof de pijp al fraai was doorgerookt. 

 

Bron: https://www.gambierpipes.com/digitale-catalogus/

 

 

 

 

Pipe of the month june 2021

 

The bowl of this 'tête chauffeur' pipe is shaped in the form of a motorists head, wearing goggles, chaufeurscap and a high collar. On the manchet shaped stem, the manufacturer Gambier added it's name and 'a Paris' and the catalog number (1613) is engraved. The company Gambier was based in the French town of Givet, but the 'a Paris' sounded much better commercially and they did have a sales office there. The pipe was made in the first quarter of the 20th century. It is a bit of caricaturesque depecting of a typical motorist from the early days of the automobile.

The chaffeur pipes had a caoutchouc stem, which was held in place by a nickel tube and different versions were made in white, red, black and various versions with enamel and calcine.

The calcined versions were lacquered and had a calcine burn at the bowls rim, which gave the pipe a nice, mature 'smoked' look.

 

Source: https://www.gambierpipes.com/digitale-catalogus/

 




Pijp van de maand mei 2021

 

Deze kleipijp van de Belgische firma Wingender, in meerdere kleuren beschilderd, beeldt een vrolijke figuur uit. Het is een nar of ook wel een Jan Klaasen of in het Frans een ‘Polichinelle’ genoemd. Polichinelle is afgeleid van Pulcinella, een figuur uit de Italiaanse theatertraditie de Commedia dell’arte, waarin deze de rol van de komische bediende vervult. Pulcinella, die door Italiaanse komedianten naar Frankrijk was gebracht, is de stamvader van Jan Klaassen, de Antwerpse Poesjenel, de Franse Polichinelle en de Engelse Punch. Het kostuum van Polichinelle is elegant, veelkleurig en hij heeft een naar voren stekende kin, een lange neus en een dikke buik. Hij was tevens de hoofdfiguur in het Franse poppentheater. Soms werd deze figuur ook gebruikt om te spotten met een politicus. In 1874 exposeerde Eduard Manet een prent van deze figuur die sterk leek op generaal Patrice de MacMahon die toen net verkozen was als president van Frankrijk. Dat tegen deze generaal veel verzet was is te begrijpen uit het feit dat hij in 1871 deelnemers aan de Parijse Commune (een revolutionaire democratische regering na de Franse capitulatie in de Frans-Duitse oorlog) had laten executeren.

 

Ook in de muziek komen we Polichinelle tegen. Edith Piaf bezong deze figuur en ook Sergej Rachmaninoff componeerde een vrolijke fantasie, genaamd Polichinelle.

 

De hier afgebeelde pijp van Henri Wingender uit Chokier (België) stamt uit het derde kwart van de 19e eeuw. Henri Wingender merkte zijn pijpen met WINGENDER FRERES A CHOKIER zoals op de steel van deze pijp te zien is. Dit in tegenstelling tot de latere pijpenfabrikant Félix Wingender die met F.WINGENDER CHOKIER merkte. Henri Wingender werkte van 1835 tot 1874.

 

Het ontwerp van de pijp is bijzonder. Eén been vormt de steel en het andere been is opgetrokken. Door de vormgeving, waarbij de ketel in rechte lijn met de steel staat, zal deze pijp niet prettig gerookt hebben, omdat de tabak er makkelijk uit viel. De pijp was heel opvallend en zal zeker de nodige gesprekken uitgelokt hebben. 

 

 

 

Pipe of the month may 2021

 

This clay pipe made by the Belgian company Wingender is painted in multiple colours, and displays a jolly jester, or 'Jan Klaasen' in dutch. The French call it 'Polichinelle', derived from Pulcinella, a figure from the Italian theatre tradition of the Commedia dell'arte. In this, Polichinelle plays the role of a merry house servant.  Pulcinella, brought to France by Italian comediants, is the grandfather of the dutch Jan Klaasen, Poesjenel from Antwerp, Polichinelle in France and Punch in England. Polichinelle's costume is stylish, multi coloured and he has a forward pointing chin, a long nose and a round belly. He also was the main figure in the French puppet theatre. Sometimes the figure was also used to make fun of a politician. In 1874, Eduard Manet had an exposition with a picture of Polichinelle, strongly representing general Patrice de MacMahon when he was freshly elected president of France.

MacMahon was quite a controversial figure as it was him who ordered the execution of many of the contributors to the 1871 Paris Commune, a revolutionairy, democratic government after the French capitulation in the French-German war.

 

Polichenelle has a presence in music as well. Edith Piaf sang about him and also Sergej Rachmaninoff composed a cheerful fantasy called Polichinelle.

 

The pipe as shown here, was made by Henri Wingender from Chokier (Belgium) during the third quarter of the 19th century. Henri Wingender marked his pipes with WINGENDER FRERES A CHOKIER, as we can see on the stem of this pipe. It was another (later) pipemaker, named Felix Wingender who marked his pipes with F.WINGENDER CHOKIER. Henri was active between 1835 and 1874.

 

The pipe's design is quite remarkeable. The stem is formed by one leg, and the other leg is pulled up. This special design makes the pipe a uncomfortable to smoke, as tobacco will easily fall out the bowl. However, this was an accepted trade off as the design was guaranteed to be the topic of much attention and conversation.

 

 





Pijp van de maand april 2021

 

Deze 10.8 cm hoge pijp is afkomstig uit de graslanden van Kameroen. Vermoedelijk is deze pijp gemaakt rond het jaar 1900. De pijpen uit de graslanden van Kameroen zijn beroemd en worden veel verzameld.  Hoewel pijpen uit Kameroen vaak worden afgebeeld en in meerdere museumcollecties vertegenwoordigd zijn is nog lang niet alles over deze pijpen bekend. Vooral over de datering en de ateliers waar deze pijpen met de hand vervaardigd werden en ook nu nog worden, is onvoldoende onderzoek gedaan. 

 

De hier afgebeelde pijp is een pijp van vermoedelijk de etnische groep Bali. Deze wonen in het noordwesten van Kameroen. In dezelfde regio wonen de Bamum en de Babungo. Aan deze groepen worden dit type pijpen ook wel toegeschreven. Het gebied waar deze etnische groepen leven is thans een gebied waar de spanningen tussen de Islam en het Christendom toenemen. Echter aan de pijpen uit de graslanden is de religieuze overtuiging niet te zien en worden figurale pijpen door alle bevolkingsgroepen vervaardigd. Pijpen met een menselijk gezicht mochten alleen door mannen die hoog in rang waren gerookt worden. Het maken van de pijpen was aan mannen voorbehouden, anders zou dit tot ongeluk leiden.

 

De pijp heeft, net als alle grotere pijpen uit Kameroen aan de onderzijde een gat om de overtollige tabakssappen te laten weglopen. Dat is ook wel nodig bij het roken van de bijna zwarte, zeer sterke inheemse tabak.

 

 

 

Pipe of the month april 2021

 

This pipe measures 10.8 cm in height and comes from the grass lands of Kameroen. It was probably made around 1900. Pipes from this area are famous and a popular collectors item. Allthough they are represented in many private and museum collections, not much is known about them. Research with regards to exact provenance and especially the makers that made these pipes by hand has been very limited.

 

This pipe is most likely made by the ethnic group known as Bali. The Bali live in the northwestern part of Kameroen, in the same region as the Bamum and the Babungo. It is possible that this pipe finds it origins with one of these groups. Today, the area is characterized by tensions between Islam and Christianity. The religious backgrounds are generally not represented in the pipe types or decorations, and these type of figural pipes are made by a wide variety of people. However, the making of pipes was a typical male activity and pipes with a decoration of a human face were only allowed to be used by highly ranked men.

 

Like other, larger pipes from Kameroen, this pipe has a hole in the bottom which allows the drainage of fluids that are generated during the smoking, and especially the smoking of de almost black, very strong local tobacco.

 

 

 



Pijp van de maand maart 2021

 

Deze maand een bijzondere figurale tabakspijp in de vorm van een zittend vrouwenfiguurtje waarvan de betekenis nog steeds niet bekend is. De vrouw draagt een parelketting, oorhangers met parels en een bloemenkrans op haar hoofd. Ze heeft beide benen zijn opgetrokken. Haar voeten zijn op de steel van de pijp afgebeeld. Tussen haar benen staat mogelijk een vat of ton die ze met haar handen vasthoudt. Op weerszijden van de steel zijn mogelijk druiventrossen afgebeeld gevolgd door een bloempje. 

De pijp is aan de linkerzijde onder de ketelrand in reliëf gemerkt met IB, het merk van de Goudse pijpenmaker Jan Ariënsz. Boot, werkzaam in de periode 1696-1744. Deze fraai versierde pijpjes vormen een sterk contrast met de gladde en onversierde trechtervormige pijpen die in deze periode de markt bepaalden. Boot stond bekend om zijn bijzondere pijpmodellen met fraai uitgesneden menselijke en dierlijke figuren en andere soms exotisch ogende pijpen. Daarnaast vervaardigde hij ook een diversiteit aan pijpaarde beeldjes.

 

De pijp heeft een hoogte van 4,9 centimeter en een overgebleven lengte van 5,9 centimeter. Vindplaats Kamerik. Privécollectie.

 

 

 

Pipe of the month march 2021

 

This month we highlight a remarkeable clay pipe in the shape of a sitting female figure, of which the provenance is still unknown. The woman is wearing a pearled necklace, ear rings with pearls and has a crest of flowers around her head. Both legs are pulled up and together with her arms they are placed around the bowl of the pipe which could represent a barrel or a cask. On both sides of the stem we can see decorations that resemble vines with grapes, in combination with a flower.

On the left side of the bowl, we can see the makers mark IB, which was used by the Gouda pipemaker Jan Ariensz Boot between 1696 and 1744. These types of nicely decorated pipes are in stark contrast with the plain and undecorated models that dominated the market during this period. Boot was known for his special designs, often with delicate decorations of human or animal figures, often looking quite exotic. Boot did not only make clay tobacco pipes but also was a relatively large producer of (toy) statues made of pipe clay.

 

This pipe measures 4.9 cm in height, and the remaining length of the stem is 5.9 cm. The pipe was found in Kamerik and is part of a private collection.

 

 

 




Pijp van de maand februari 2021

 

Deze maand eens iets anders: een bijzonder miniatuur pijpenrekje van Ivora.

 

Verschillende fabrieken hebben in de 20e eeuw miniatuur pijpenrekjes gemaakt. Miniatuur pijpenrekjes waren meestal souvenir producten. In een tijd toen mensen voor het eerst vakantiedagen kregen waren tripjes naar allerlei toeristische bestemmingen in Nederland heel populair. Bijvoorbeeld naar het Drielandenpunt in Vaals, naar Scheveningen of naar een interessante stad. Wat was er mooier om daarvandaan een souvenir mee te nemen. Miniatuur pijpenrekjes waren daarvoor zeer geschikt in een tijd dat pijproken nog heel normaal was. De allereerste miniatuur pijpenrekjes werden in Delft gemaakt bij de Porceleyne Fles aan het eind van de 19e eeuw. In de 20e eeuw waren de grootste producenten van dit soort rekjes De Zenith, Ivora en Goedewaagen. Maar ook tal van andere fabrieken binnen en buiten Gouda hebben deze rekjes vervaardigd. 

 

Ivora heeft twee modellen wandrekjes gemaakt. Het kleine rekje model 351 (tussen 1918 en 1935) en het hier afgebeelde model 405 (tussen 1920 en 1935). Ook was er nog een staand rekje model 350 (tussen 1918 en 1926). De meeste rekjes van model 405 waren echte souvenir rekjes met een afbeelding van de bezienswaardigheid en de plaatsnaam. De vroegste rekjes van Ivora hadden daarentegen een fraai plateel decor zonder een plaatsnaam. Dit waren dus nog niet echte souvenir rekjes. Tot deze categorie behoort ook het hier afgebeelde rekje, dat te dateren is tussen 1920 en 1925. Als decor staat op de achterzijde vermeld ‘vlinder’. Rekjes met dieren daarop zijn verder niet bekend.

 

Collectie en foto Henk van Assema.

 

Literatuur:

-Stam, R. D., 2016. Miniatuur pijpenrekjes van aardewerk uit de 20e eeuw. Jaarboek PKN, Stichting voor Onderzoek Historische Tabakspijpen 2016, p 129-163.

-Stam, R. D., 2017. Aanvulling op 'Miniatuur pijpenrekjes van aardewerk uit de 20e eeuw'. Jaarboek PKN, Stichting voor Onderzoek Historische Tabakspijpen 2017, p. 179-190.

-Stam, R. D., 2019. Tweede aanvulling op miniatuur pijpenrekjes van aardewerk uit de 20e eeuw. Jaarboek PKN, Stichting voor Onderzoek Historische Tabakspijpen 2019, p. 119-123.

 

Pipe of the month februari 2021

 

This month we highlight something other then a (clay) tobacco pipe: a remarkable pipe rack made by the company Ivora.

 

These type of miniature pipe racks were made by various companies during the first decades of the 20th century. They were mostly aimed at the souvenir market, in a time when workers were granted vacation days and personal mobility increased. Short vacation trips to various touristic places like the 'drielandenpunt' where Germany, Holland and Belgium share a border, Scheveningen or many other towns became popular. What was more suited than bringing home a small souvenir pipe rack during times that smoking was completely common and well accepted. The earliest miniature pipe racks were made around the end of the 19th century in Delft by 'the Proceleyne Fles'. During the 20th century, the largest manufacturers were the combined pipe and pottery factories of Zenith, Ivora and Goedewaagen. But also many other potteries made these racks.

 

Ivora's assortment consisted of two different models. A small rack with model number 351 between 1918 and 1935, and a larger model (number 405) as depicted here. This one dates to the period 1920-1935. Most of the models 405 were souvenir racks with a painting of a touristic highlight or town, accompanied it's name. The earliest pipe racks however, had a beautiful generic design, and as such were not dedicated to the souvenir market. This month we highlight one of the early racks, which can be dated between 1920 and 1925. The front has a nicely painted butterfly and this is also the decor name, mentioned on the backside ('vlinder'). Other miniature pipe racks with animal decors like this one are unknown so far.

 

Collection and photo Henk van Assema.

 

Literature:

-Stam, R. D., 2016. Miniatuur pijpenrekjes van aardewerk uit de 20e eeuw. Jaarboek PKN, Stichting voor Onderzoek Historische Tabakspijpen 2016, p 129-163.

-Stam, R. D., 2017. Aanvulling op 'Miniatuur pijpenrekjes van aardewerk uit de 20e eeuw'. Jaarboek PKN, Stichting voor Onderzoek Historische Tabakspijpen 2017, p. 179-190.

-Stam, R. D., 2019. Tweede aanvulling op miniatuur pijpenrekjes van aardewerk uit de 20e eeuw. Jaarboek PKN, Stichting voor Onderzoek Historische Tabakspijpen 2019, p. 119-123.

 

 

 


Verschillende voorbeelden van miniatuurrekjes en miniatuurpijpjes. Various other examples of miniature pipe racks and miniature clay pipes.


Pijp van de maand januari 2021

 

In 1855 werd in Weert de kleipijpenfabriek van Johann Knoedgen en Jacob Trumm opgericht. Johann Knoedgen was familie van Jacob Trumm, maar wordt later niet meer als fabrikant genoemd. Beide waren afkomstig uit Höhr, in het Westerwald in Duitsland. In 1856 krijgt Jacob vanuit Höhr toestemming om met Maria Ida Bergmans te trouwen. Uit dit huwelijk worden twee kinderen geboren. De dochter, Anna Maria Catharina huwt in 1878 met Henricus Ludovicus Bergmans. Zij zetten het bedrijf voort. In 1888 wordt Bergmans als pijpenfabrikant genoemd. De firma wordt zo de firma Trumm-Bergmans. Tot ca. 1922 zijn er in Weert kleipijpen vervaardigd.

De hier afgebeelde pijp is een pijp die een vriendelijke sater uitbeeldt. De wijze van beschilderen, maar ook de vormgeving van de pijp doen sterk denken aan pijpen uit het Westerwald. Vermoedelijk haalde Trumm-Bergmans een deel van de klei, maar ook mondstukken en vormen uit het Westerwald. Wanneer deze pijp gemaakt is valt niet met zekerheid te zeggen. Vermoedelijk is dit aan het eind 19e of het eerste begin van de 20e eeuw geweest.  

 

Pipe of the month january 2021

 

In 1855, Johan Knoedgen and Jacob Trumm established a clay-pipe factory in the town of Weert, in the south of the Netherlands. Both founders were family. Allthough they did establish the factory together, Johans name is not mentioned anymore after this moment. Both came from the town of Höhr, in the German Westerwald region. In 1856, Jacob receives permission to marry Maria Ida Bergmans. One of their two children, daughter Anna Maria Catharina marries Hendricus Ludovicus Bergmans in 1878. They both become the owners of the company and in 1888, the name Bergmans is listed as a pipe manufacturer. Until 1922 the company is active in Weert under the name of Trumm-Bergmans.

This months featured pipe depicts a friendly Sater. The overall style and shape of the pipe, as well as the enamel closely resembles pipes from the Westerwald region from the same periode. Most likely Trumm-Bergmans purchased significant amounts of pipe clay, but also mouth pieces and moulds from the Westerwald. It is unclear when this pipe was exactly made but most likely this will have been during the end of the 19th, and the early start of the 20th century.