Pijp van de Maand Januari 2018

 

Het vuurwerk is weer achter de rug en de angst voor brand en letsel is voorlopig weer voorbij. Vroeger leefde men vaker in angst voor het vuur. Veel huizen waren uit hout opgetrokken en het gebruik van tabak in pijpen maakte het er niet veiliger op. Regelmatig brak brand uit veroorzaakt door brandende tabak die uit een pijp viel of waaide. Door verschillende gemeenten werden verordeningen uitgevaardigd die paal en perk moesten stellen aan het gebruik van tabak op straat en andere kwetsbare plaatsen. In sommige verordeningen werd bijvoorbeeld bepaald dat men op straat wel mocht roken maar alleen als de pijp van een deksel of vonkenvanger was voorzien. 

Deze extreem zwaar gerookte rondbodempijp heeft nog de originele gevlochten koperen vonkenvanger die ver over de tabaksketel is geschoven. Het kettinkje waaraan het deksel aan de pijpensteel was vastgemaakt is grotendeels afgebroken. 

De onderzijde van de pijp is versierd met knorren en erboven zien we een rand waarin een wapenschildje van Gouda, een staande leeuw, een vliegende vogel, een zwaan en een portret. Aan de steelzijde is het merk 61 gekroond gestempeld. De pijp zal dateren uit de periode 1740-1770 en is gemaakt in de werkplaats van Teunis van Dijk in Gouda. Deze pijpenmaker was werkzaam in de periode 1733-1781. 

 

Pipe of the Month January 2018

 

The traditional new year's fireworks are behind us and fear of fire and damage is mostly over again. In earlier days, fire was a major constant fear. Many houses were made of wood and the use of tobacco in pipes was a continuous risk factor. Fires would ignite on regular basis due to burning tobacco falling or blowing out of a pipe. Many city councils issues rules and restrictions with regards to the use of tobacco in public places and other vulnerable areas. Regulations are known to condition the public smoking of pipes only when the pipe had a lid or so called 'spark cover'.

This month's very heavily smoked clay pipe still has the original, hand wraught 'spark cover' attached to the bowl. The chain that had the cover connected to the stem is missing for the largest part.

The bottom of the pipe bowl has so called 'lobed' decorations and directly above these we see decorations in the form of the Gouda city crest, a standing lion, a flying bird, a swan and a portrait.

Facing the smoker, the mark 'crowned 61' has been placed.

This pipe dates to the period 1740-1770 and is made in the pipe shop of Teunis van Dijk in Gouda. This clay  pipe maker was active using the mark 'crowned 61' during the period 1733 and 1781.

 

 

 




Pijp van de Maand Februari 2018

 

Deze maand een bijzonder pijpje uit de vroegste periode van het tabaksgebruik. Dit fraai gepolijste pijpje heeft een zeer klein en gracieus tabaksketeltje en steel. De ketelrand is met een mes glad afgesneden. De pijp is in een houten persvorm gemaakt. De brede vormnaad die hierdoor ontstond is grotendeels gladgestreken maar op sommige plaatsen nog zichtbaar. 

 

De lengte van het pijpfragment bedraagt 9,2 cm. Het verloop in steeldikte is vrij groot, direct achter de hiel heeft die een diameter van 9,6 mm en aan de kant van het mondstuk 6,6 mm. Dat lijkt er op te wijzen dat dit een zeer kort pijpje is geweest met een oorspronkelijke lengte van hooguit 10 tot 12 cm. De hoogte van de tabaksketel bedraagt slechts 2,7 cm en de diameter van de ketelopening 0,8 cm. 

 

Dergelijke pijpjes zijn ook bekend als vondst in de Thames bij Londen. Mogelijk is dit pijpje eveneens in Engeland gemaakt. Datering circa 1590-1615. Vindplaats Amsterdam. Particuliere collectie. Foto’s Bert van der Lingen.

 

Literatuur:

Bert van der Lingen, Een groep zeldzame eerste-generatiepijpen uit Amsterdams afval, 1590-1625. Jaarboek 2014 van de PKN Stichting voor onderzoek historische tabakspijpen, p.111-149.

Bert van der Lingen, Aanvulling op 'Een groep zeldzame eerste-generatiepijpen uit Amsterdams afval, 1590-1625'. Jaarboek 2015 van de PKN Stichting voor onderzoek historische tabakspijpen, p.19-31.

 

Pipe of the Month February 2018

 

This month a small pipe, from the early days of tobacco use. This one is nicely polished and has a very small and nicely shaped bowl and stem. The bowls edge has been cut straight using a knife. This pipe was made in a wooden mold. These type of molds generally produce a broad seam, which although it has been mostly polished smooth on this pipe, it's still visible.

 

The length of the fragment is 9,2 cm. The stem shows quite a bit of regression over it's short length : directly behind the heel, it's diameter  is 9,6 mm, while at the end, it is 6.6 mm. This seems to indicate that this pipe's overall length would have been fairly short, max 10 - 12 cm. The height of the bowl is only 2.7 cm and the diameter of the bowl is 0.8 cm.

 

The type of pipes are known to be found in and around the London Thames area. Possibly this particular pipe has been made in England as well, somewhere between 1590 and 1615. It was found in Amsterdam. Private collection. Photo's Bert van der Lingen.

 

 

Literature:

Bert van der Lingen, Een groep zeldzame eerste-generatiepijpen uit Amsterdams afval, 1590-1625. Jaarboek 2014 van de PKN Stichting voor onderzoek historische tabakspijpen, p.111-149.

Bert van der Lingen, Aanvulling op 'Een groep zeldzame eerste-generatiepijpen uit Amsterdams afval, 1590-1625'. Jaarboek 2015 van de PKN Stichting voor onderzoek historische tabakspijpen, p.19-31.

 


Pijp van de Maand Maart 2018

 

Deze maand een fraaie manchetpijp met figurale ketel in de vorm van het hoofd van een oude man met baard en snor. Afgebeeld is de Bijbelse figuur Ahasverus die Jezus de toegang tot zijn huis ontzegde toen hij daar wilde rusten op weg naar Golgotha. Als straf moest Ahasverus rusteloos over de aarde zwerven tot de terugkomst van Christus. De bekendste roman over deze persoon is “Le Juif Errant” van Eugène Sue (1804-1857). 

 

De pijp heeft in de Gambiercatalogus de benaming ‘Juif Errant’ gekregen. Vervaardigd door de Franse firma Gambier in de periode circa 1830-1900. Catalogusnr. 384, merk JG op onderzijde van de ketel. 

 

Voor meer informatie over deze en andere Gambierpijpen zie de website van Arthur van Esveld: http://www.gambierpipes.com/

 

Pipe of the Month March 2018

 

This month very nice stub stemmed pipe with a figural decoration showing an older man's head with mustache and beard. It depicts the Biblical person Ahasverus, who denied Jesus entrance to his home when he wanted to rest there on his way to Golgotha. As punishment, Ahaverus was doomed to wander the world until Jesus' return. A famous novel about this person is 'Le Juif Errant', by Eugène Sue (1804-1857).

 

In Gambier's catalogue, this pipe is named 'Juif Errant'. It is made by the French firm Gambier during the period 1830-1900. It's catalogue nr is 384, and the pipe is marked with the initials JG in the bottom the bowl.

 

For more information about this, and other Gambier pipes, please visit the website by Arthur van Esveld : http://www.gambierpipes.com/

 


Afbeelding uit de Gambier Catalogus, nr 384 'Juif errant'. 

Picture from Gambier's Catalogue, nr 384 'Juif errant'


Pijp van de Maand April 2018

 

Deze maand een bodemvondst met een ovaalvormige ketel waarop aan de linkerzijde een staande vioolspeler is afgebeeld en aan de rechterzijde een staande ooievaar. Beide staan tussen bladertakken. Aan de steelzijde is de pijp gemerkt met de WP gekroond en op weerszijden van de spoor staat een klein Gouds wapen met daarboven een ‘S’. De ketelnaden zijn met een kam afgewerkt en vertonen gearceerde lijntjes.

 

De pijp is rond 1750-1780 in Gouda gemaakt door Jan Gerritse de Jong (1751-1781) of zijn weduwe Neeltje Jonkhoen (1781-1783). Collectie Steven van Haaren.

 

Pipe of the Month April 2018

 

 

This month a dutch find with an oval shaped bowl. On the left side of the bowl we can see a standing person, playing a violin. On the other side a stork and both are surrounded by a branch with leaves. Facing the smoker the mark WP below a crown and on both sides of the small heel a small Crest of the city of Gouda with the letter 'S'. The seams of the mould have been smoothed with a comb and show small stripes as a result. 

 

This pipe was made around 1750-1780 in Gouda by Jan Gerritse de Jong (1751-1781) or his widow Neeltje Jonkhoen (1781-1783). Collection Steven van Haaren.



Pijp van de Maand Mei 2018

 

Deze maand een bodemvondst met een dubbelconische ketel en een radering aan de steelzijde.

 

Op de ketel links is een pijp rokende vrouw met hoed afgebeeld. De vrouw lijkt op een tonnetje te zitten. Op de ketel rechts staat binnen een gestippelde cirkel, een kruisboog met de letters CH.

 

De pijp is rond 1670-1690 in Gouda gemaakt. 

Vindplaats Amsterdam. Collectie David Higgins.

 

Pipe of the Month May 2018

 

 

This month a dutch find from the 17th century.

 

On the left side of the bowl we see a woman smoking a pipe, wearing a hat. It appears like she is sitting on a barrel. On the right side of the bowl inside a circle, we can see a cross bow with the letters C and H.

 

This pipe was made in Gouda between approx. 1670 and 1690. Found in Amsterdam, colection David Higgins.   

 



Pijp van de Maand Juni 2018

 

Vaak wordt de Duitse productie van kleipijpen afgedaan als simpel en niet origineel. Dat doet geen recht aan wat er allemaal aan originele pijpen in Duitsland gemaakt is. We hoeven alleen maar te denken aan de artikelen van Ron de Haan over Ruhla om te weten dat daar bijzondere pijpen gemaakt zijn. Maar ook in het Westerwald zijn bij sommige firma’s interessante en originele pijpen gemaakt, zoals bij Schilz-Müllenbach, Müllenbach und Thewald en bij Julius Wingender in het tegenwoordige Höhr-Grenzhausen. Waarom velen denken dat er in het Westerwald weinig origineels gemaakt is komt doordat de productie daar tot ver in de 20e eeuw voortgezet is. In die tijd was de gehele pijpennijverheid op zijn retour en werd er inderdaad alleen nog maar voor het goedkoopste segment in de pijpenmarkt geproduceerd. De productie in het Westerwald was goedkoop en in deze tijd van industrialisatie, werden er door handelsfirma’s grote aantallen pijpen besteld voor de arbeiders in de fabrieken in bijvoorbeeld Amerika. 

 

Maar in de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw zijn er weldegelijk naast veel goedkope simpele pijpen ook fraaie exemplaren vervaardigd.

 

 

De hier afgebeelde pijp van de firma Julius Wingender uit Höhr is een prachtig voorbeeld van de kwaliteitspijpen die ook werden gemaakt. De firma Julius Wingender in Höhr was reeds vanaf 1796 actief als een van de vele keramiek- en pijpenfabrieken in het Duitse Westerwald en was een firma die veel fraais op de markt gebracht heeft. De hier afgebeelde pijp is vermoedelijk aan het eind van de 19e eeuw gemaakt en staat afgebeeld op pagina 17 (Nr. 162) in de verkoopcatalogus uit 1890-1920 die sinds kort op onze website staat. 

 

Foto Arjan de Haan, collectie Ruud Stam.

 

Pipe of the Month June 2018

 

 

Unfortunately to often the German clay pipe production is being regarded as 'simple' and 'non original'. This definitely does not do justice to the many clay pipe products that were made in Germany. Ron de Haan's articles about the products from Ruhla for instance are a clear testimony of the very remarkeable pipes that were made there. But also in the Westerwald region several companies produced very interesting and original designs, many examples from for instance Schilz Müllenbach, Müllenbach and Thewald and Julius Wingender are well known. The reason for the Westerwald's image of lacking originality is that the production in this region continued until late in the 20th century. During the last decades the production mainly focussed on the low, cheap segments of the pipe market. This was mainly caused by the fact that the production in the Westerwald region was cheap, and during these years of industrialisation, large bulk orders were placed to provide cheap supply to factory workers in for instance the USA.

 

In the beginning of the 19th century and early years of the following century, the production of high quality and original pipes was still taking place.

 

This months featured pipe is made by the company Julius Wingender from Höhr and is a beautifull example of the quality pipes that were still made there.

The company Julius Wingender was allready established in 1796, and one of the many ceramics and pipe factories in the German Westerwald. The pipe featured here is probably made during the last years of the 19th century and is depicted in the companies catalogue on page 17 (nr 162), which is digitally available in our on line Catalogue archive on this website

 

Foto Arjan de Haan, collectie Ruud Stam

 



Pijp van de Maand Juli 2018

 

Wie het kleine niet eert… Deze maand een minuscuul pijpensteeltje dat tijdens de jaarlijkse PKN-determinatiedag van afgelopen april in het Stadsmuseum te Woerden door een verzamelaar is meegenomen ter determinatie. Het fragment is op een akker in Reeuwijk gevonden.

 

Het bijzonder dunne steelfragment heeft aan de onderzijde een bolvormige verdikking. Op het steeltje staan in reliëf bladerranken en bloemen die via de persvorm op de pijp zijn afgedrukt. Op de bol staat aan een kant een duif tussen een achttal sterretjes en aan de andere kant een paardje met lange staart tussen een zestal sterren en cirkels.

 

De overgebleven lengte van het steelfragment bedraagt slechts 2,2 centimeter en de diameter van de steel 0,5 centimeter op het dunne gedeelte en 0,7 centimeter op de bol. Het fragment lijkt te dateren uit de periode 1700-1720. De pijp had oorspronkelijk een trechtervormige ketel. Deze vondst laat zien dat het ook de moeite loont om kleine fragmentjes op te rapen en in de collectie te bewaren.

 

Foto Bert van der Lingen

 

Pipe of the Month June 2018

 

 He that cannot keep a penny will never have many ...  This month a miniscule stem fragment that was brought in during our annual 'determination' day in the city museum of Woerden in April of this year. It was presented by a collector and found on agricultural land near the town of Reeuwijk.

 

The fragment is extremely thin and has a circular shaped widening. The stem itself shows a pattern of leaf tendrils and flowers embossed in the pipe's production mould. On the circular enlargement we see a pigeon on one side surrounded by eight stars and on the other side we see a long tailed horse surrounded by six stars and circles.

 

De length of the entire fragment is only 2.2 cm and the diameter of the stem is 0.5 cm at the thin part, and 0.7 cm at the wide part.

 

Dating seems to be early, probably around 1700-1720. The pipe will have had a funnel shaped bowl.This find does once more confirm that it is definitely pays to collect even the smallest fragments.

 

Photo Bert van der Lingen

 



Pijp van de Maand Augustus 2018

 

Kaffeehauspijp van Müllenbach & Thewald

De firma Müllenbach & Thewald (M&T) is in 1830 in Höhr in het Westerwald (Duitsland) opgericht door Jakob Müllenbach (geb. 19-10-1800 / ovl 29-03-1876) en Wilhelm Thewald (31-05-1807 / ovl 11-06-1888). Zij waren zwagers want zij waren getrouwd met de zusters Maria Magdalena en Catharina Friesehahn.  M&T was één van de belangrijke pijpenfabrieken in de 19e en de 20e eeuw, en vervaardigde ook keramiek. In de 20e eeuw kwamen daar ook de houten pijpen bij. De firma had een eigen kleigroeve. De firma bestaat nog steeds.

De hier getoonde pijp is een zogenaamde Wiener Kaffeehauspijp pijp. Waarschijnlijk hebben pijpen uit Tsjechië en Slowakije model gestaan voor dit type pijp. Deze pijpen werden ook veel naar Amerika uitgevoerd.

 

De pijp is bruin gelakt en afgemonteerd met een kersenhouten steel en een flexibele slang. Het mondstuk is van hoorn. De pijp heeft een metalen deksel. De pijp is aan de ene zijde gemerkt met M&T en op de andere zijde staat Höhr. Dit type Kaffeehauspijp pijp is niet meer opgenomen in de catalogus uit het eerste decennium van de 20e eeuw van M&T. De fijne afwerking van deze pijp is in de 20e eeuw nauwelijks meer toegepast voor de Kaffeehauspijpen. Datering van deze pijp is dus vermoedelijk eind 19e eeuw / begin 20e eeuw. 

 

Literatuur:

Tijmstra, F., 1984. Wiener Kaffeehaus pijpen. PKN 7(26), p. 39-47.

Stam, R. D., 1997. Aanvulling op Wiener Kaffeehaus pijpen. PKN 20(77), p. 900-911.

 

Pipe of the Month August 2018

 

'Kaffeehauspijp' [Coffee House Pipe] by Müllenbach & Thewald

The company Müllenbach & Thewald (M&T) was established in 1830 in the German town of Höhr in Westerwald region by Jakob Müllenbach (born 19-10-1800 / dec. 29-03-1876) and Wilhelm Thewald (born 31-05-1807 / dec. 11-06-1888). These brothers-in-law were married to the sisters Maria Magdalena and Catharina Friesehahn.

M&T was one of the leading pipe factories in the 19th and 20th centuries. They also produced a range of other ceramic products. During the 20th century, wooden pipes were added to it's assortment. The factory had it's own quarry and is still in existence today.

The pipe show here is a so called 'Wiener Kaffeehauspipe'. Designs and shapes from the Czech and Slovak regions have probably been the inspiration for this model. These pipes were popular export products to especially North America.

 

This pipe has a brown finish and a cherrywood stem. The mouthpiece is made of keratin, and a metal lid is attached to the bowl. On one side of the bowl we can see the mark 'M&T' and on the other side the name of the town the factory is located in.

This pipe is not present anymore in the early 20th century company's catalogue, as the pipes produced in this period were not a fine and detailed as the one we show here. This pipe can therefore be dated late 19th century, possibly the early years of the 20th century.

 

Literature:

Tijmstra, F., 1984. Wiener Kaffeehaus pijpen. PKN 7(26), p. 39-47.

Stam, R. D., 1997. Aanvulling op Wiener Kaffeehaus pijpen. PKN 20(77), p. 900-911. 



Pijp van de Maand September 2018

 

Pijp van Goedewaagen met Hindeloper beschildering

De pijp, nummer 517 uit de fabriekscatalogus van 1906 van de Firma P. Goedewaagen en Zoon, heet het “Vrouwtje op de pot”. Het vrouwtje is goud gelakt. Aan de achterzijde is te zien dat zij haar rok optilt en dat zij op een pot zit. Het vrouwtje zit op een console die gesteund wordt door lobben. Aan de onderzijde van de pijp is in plaats van een hiel een vogelsnavel te zien. Deze is goud gelakt.

De steel is rood geschilderd en op de eveneens rode ketel zijn bloemen en ranken geschilderd in Hindelooper stijl. De beschildering is niet bij Goedewaagen uitgevoerd. Verfraaiing van pijpen met verf of glazuur buiten de fabriek kwam vaker voor. Zo zijn bijvoorbeeld Gambier-pijpen bekend die volledig beschilderd zijn. Ook zijn er pijpen van Goedewaagen en van de Zenith die bijvoorbeeld bij Tichelaar in Makkum zijn geglazuurd.

De mal is afkomstig van Duméril in Saint-Omer. De pijp is te dateren tussen 1880 en 1920.

 

Literatuur:

Duco, D. H., 2000. Firma P. Goedewaagen & Zoon. Fabrikantencatalogus uit 1906 voorzien van historische inleiding en verklarend naamregister. Amsterdam.

 

Pipe of the Month September 2018

 

Goedewaagen pipe painted in 'Hindeloper' style

This pipe, number 517 in the 1906 catalogue of the company P. Goedewaagen and Son, is called "lady on the pot". The woman figurine sitting on the pot and holding her skirt up is painted in gold colour. At the bottom of the bowl we see a heel in the form of a birds beak. This beak has also been painted in gold.

The rest of the pipe is painted dark red, and flowers and stems have been added to the bowl, in the characteristic style of the decorative paintings that were common in the town of Hindeloopen. 

The pipe has not been painted in the factory, this was done later, a fairly common practice that we also see with pipes of the French factory Gambier, and also dutch products from Goedewaagen and Zenith that were painted and even glazed by the company Tichelaar in the town of Makkum.

The pipe's original mold was purchased around 1880 by Goedewaagen from the French company Dumeril in Saint Omer.

 

Literature:

 

Duco, D. H., 2000. Firma P. Goedewaagen & Zoon. Fabrikantencatalogus uit 1906 voorzien van historische inleiding en verklarend naamregister. Amsterdam.



Pijp van de Maand October 2018

 

Jean Bart

Deze pijp is gemaakt door Dutel Gisclon uit Montereau (Seine-et-Marne, Frankrijk). De pijp is in het laatste kwart van de 19e eeuw vervaardigd. De pijp is met vijf kleuren glazuur verfraaid, is gemerkt met DG en draagt het vormnummer 608. De firma Gisclon was eerst in Lille gevestigd. Rond 1870 is de fabriek naar Montereau verplaatst en hier werden de pijpen met DG gemerkt. Na een brand in 1895 zijn mallen van de fabriek overgenomen door Victor Belle in Erôme-Serves.

 

De pijp is een portret van Jean Bart. Jan Baert of Jean Bart (1650-1702) was een Duinkerker kaper in Franse dienst. Baert was beroemd om zijn moed en behendigheid. Hij wist 386 schepen te kapen en bracht een groot aantal schepen tot zinken. Hij werd "de schrik van de Noordzee” genoemd. Eerst diende hij onder Michiel de Ruyter. 

 

Over hem bestaat de legende dat hij eens een bezoek bracht aan Lodewijk XIV en deze vorst tegemoet trad met een brandende pijp in zijn mond. Waarop Lodewijk XIV hem te verstaan gaf dat het bij hem niet toegestaan was om te roken. Het waarheidsgehalte van dit verhaal is twijfelachtig.

 

Literatuur:

Raphaël, M., 1991. La pipe en terre, son périple à travers la France. Marseille.

Tillie, J., 1992.  Le tabac de Dunkerque. Duinkerken.

 

Pipe of the Month October 2018

 

Jean Bart

This pipe is made by the French company of Dutel Gisclon from the town of Montereau (Seine-et-Marne) during the last quarter of the 19th century. Five different colours of glazing have been added to enhance the appearance and the pipe is marked with the letters 'DG' and the mould or model number 608. The factory was initially located in the city of Lille, and moved to Montereau around 1870. From this moment on the 'DG' mark was used. After a large fire in 1895, several of the surviving company's moulds were purchased by Victor Belle in Erôme-Serves.

 

The pipe depicts Jean Bart (1650-1702), who as a French buccanneer operating from Dunkirk. He was famous for his courage and skills, that made him capture a total of 386 ships, and sink even more. His nickname was 'the fear of the North Sea'. He used to serve under the famous admiral Michiel de Ruyter.

 

One of the stories surrounding Jean Bart is that at one time he visited with king Lodewijk XIV with a burning pipe in his mouth, and the King scolded him for this. The accuracy of this story seems doubtfull.

 

Literatuur:

Raphaël, M., 1991. La pipe en terre, son périple à travers la France. Marseille.

 

Tillie, J., 1992.  Le tabac de Dunkerque. Duinkerken.


 

(rechts) Een 17e eeuwse gravure van Jean Bart, onbekende maker

(right) A 17th century engraving of Jean Bart, artist unknown.